اسانس، ابسولوت، عصاره و روغن عطری چه تفاوتی دارند؟

وقتی وارد دنیای عطر می‌شویم، با کلمات زیادی روبه‌رو می‌شویم:

Essential Oil، Absolute، Extract، Resinoid، Fragrance Oil، Perfume Oil، Fragrance Concentrate

در نگاه اول همه اینها ممکن است شبیه هم به نظر برسند؛ اما در عطرسازی حرفه‌ای، هرکدام مفهوم متفاوتی دارند.

شناخت این تفاوت‌ها یکی از پایه‌های مهم شناخت مواد اولیه عطر است.

اول از همه: Essential Oil چیست؟

Essential Oil (اِسِنشِل اُیل) = اسانس / روغن اسانسی

اسانس، ماده‌ای معطر است که از بخش‌های مختلف گیاه به دست می‌آید؛ مانند گل، برگ، پوست، چوب، دانه یا میوه.

یکی از روش‌های بسیار رایج تولید آن:

Steam Distillation (اِستیم دیستیلیشِن) = تقطیر با بخار

است.

در این روش بخار آب از میان ماده گیاهی عبور می‌کند و ترکیبات معطر فرّار را با خود حمل می‌کند. سپس بخار سرد می‌شود و بخش روغنی معطر از آب جدا می‌شود.

برای مثال:

Lavender Essential Oil = اسانس اسطوخودوس

Peppermint Essential Oil = اسانس نعناع فلفلی

Sandalwood Essential Oil = اسانس چوب صندل

البته همه اسانس‌ها الزاماً با تقطیر تولید نمی‌شوند و برای بعضی مواد، روش‌های دیگری مانند فشردن مکانیکی نیز استفاده می‌شود.

یک نکته مهم درباره اسانس

اسانس طبیعی معمولاً یک ماده شیمیایی واحد نیست.

بلکه مخلوطی از تعداد زیادی ترکیب معطر است.

به همین دلیل دو اسانس از یک گیاه می‌توانند، بسته به منشأ، گونه، شرایط کشت، زمان برداشت و روش استخراج، تفاوت‌هایی در بویایی و ترکیب داشته باشند.

به همین دلیل است که یک عطرساز حرفه‌ای فقط اسم ماده را نمی‌بیند؛ بلکه به کیفیت و مشخصات همان نمونه نیز توجه می‌کند.

Absolute چیست؟

حالا برسیم به یکی از مهم‌ترین مواد طبیعی عطرسازی:

Absolute (اَبسُلوت) = ابسولوت / عصاره غلیظ معطر

ابسولوت معمولاً از مواد گیاهی با استفاده از:

Solvent Extraction (سال‌وِنت اِکسترَکشن) = استخراج با حلال

تولید می‌شود.

این روش به‌خصوص برای گل‌های ظریف اهمیت دارد؛ گل‌هایی که ممکن است حرارت یا تقطیر، بخشی از شخصیت بویایی آنها را تغییر دهد.

برای مثال:

Jasmine Absolute = ابسولوت یاس

Rose Absolute = ابسولوت رز

Tuberose Absolute = ابسولوت گل مریم

PerfumersWorld توضیح می‌دهد که ابسولوت‌ها معمولاً نسبت به اسانس‌های تقطیری رنگ تیره‌تر و حالت غلیظ‌تر و ویسکوزتری دارند و می‌توانند بخش بیشتری از شخصیت بویایی گیاه را حفظ کنند.  

چرا ابسولوت با اسانس فرق دارد؟

چون روش استخراج متفاوت است.

در تقطیر، بخشی از ترکیباتی که در بخار آب قابل انتقال هستند استخراج می‌شوند.

اما در استخراج با حلال، دامنه متفاوتی از ترکیبات گیاه می‌تواند وارد محصول نهایی شود.

در نتیجه:

یک گل → Essential Oil

و

همان گل → Absolute

می‌تواند دو شخصیت بویایی متفاوت ایجاد کند.

این موضوع به‌خصوص درباره گل‌های ظریف بسیار اهمیت دارد.

Extract چیست؟

Extract (اِکسترَکت) = عصاره

این واژه یک اصطلاح عمومی‌تر است.

یعنی ماده‌ای که از طریق یک فرآیند استخراج از ماده خام به دست آمده است.

بنابراین نباید هر Extract را با Essential Oil یکی بدانیم.

برای مثال در فهرست مواد The Perfumer’s Apprentice حتی موادی با عنوان:

Barley Roasted Extract 40% Ethanol

وجود دارد؛ یعنی عصاره جو برشته که در اتانول رقیق شده است.  

پس کلمه Extract به‌تنهایی روش استخراج یا ماهیت دقیق محصول را مشخص نمی‌کند.

باید توضیحات فنی خود ماده را بخوانیم.

Resinoid چیست؟

Resinoid (رِزینویید) = رزینوئید / عصاره رزینی

رزینوئیدها معمولاً از مواد رزینی و بالزامیک به دست می‌آیند.

Resin (رِزین) = رزین / ماده رزینی

این مواد می‌توانند رایحه‌هایی عمیق، گرم، شیرین، دودی، بالزامیک یا چوبی ایجاد کنند.

موادی مانند:

Labdanum = لبدانوم

Benzoin = بنزوئین

Frankincense / Olibanum = کندر

می‌توانند در این حوزه قرار بگیرند.

از نظر ظاهری هم تفاوت‌هایی دیده می‌شود. PerfumersWorld اشاره می‌کند که اسانس‌ها معمولاً مایعات روان‌تر و روشن‌تر هستند، ابسولوت‌ها اغلب تیره‌تر و ویسکوزترند و رزینوئیدها معمولاً حالت چسبناک‌تری دارند.  

حالا می‌رسیم به Fragrance Oil

اینجا یکی از بیشترین سوءتفاهم‌ها در بازار وجود دارد.

Fragrance Oil (فِرِیگرِنس اُیل) = روغن عطری / ترکیب معطر روغنی

این اصطلاح معمولاً به یک ترکیب معطر آماده اشاره می‌کند که می‌تواند از مجموعه‌ای از مواد طبیعی، مواد سنتزی یا هر دو تشکیل شده باشد.

بنابراین:

Fragrance Oil لزوماً اسانس طبیعی نیست.

حتی خود The Perfumer’s Apprentice در صفحه مواد طبیعی‌اش تأکید می‌کند که اسانس‌ها و ابسولوت‌های آن محصولات Fragrance Oil محسوب نمی‌شوند و آنها را به عنوان مواد طبیعیِ رقیق‌نشده معرفی می‌کند.  

این تفاوت بسیار مهم است.

Perfume Oil چیست؟

Perfume Oil (پِرفیوم اُیل) = عطر روغنی

این اصطلاح معمولاً برای محصولی استفاده می‌شود که ترکیب عطری در یک پایه روغنی قرار گرفته است.

مثلاً به جای اینکه عطر در اتانول حل شود، می‌تواند در یک Carrier Oil قرار بگیرد.

Carrier Oil (کَریِر اُیل) = روغن حامل

در این حالت محصول نهایی می‌تواند به صورت عطر روغنی روی پوست استفاده شود.

پس:

Fragrance Oil

و

Perfume Oil

لزومی ندارد یک معنی داشته باشند.

یکی بیشتر به نوع ترکیب معطر اشاره می‌کند و دیگری معمولاً به محصول عطری آماده در پایه روغنی.

Fragrance Concentrate چیست؟

Fragrance Concentrate (فِرِیگرِنس کانسِنتریت) = کنسانتره عطری / ترکیب معطر غلیظ

این اصطلاح بسیار مهم است.

کنسانتره عطری، ترکیب معطر قبل از رقیق‌شدن برای تبدیل‌شدن به محصول نهایی است.

یعنی عطرساز ممکن است ابتدا فرمول خود را از مواد مختلف بسازد:

Natural Materials + Synthetic Materials + Other Ingredients

سپس این ترکیب به عنوان Fragrance Concentrate در نظر گرفته شود.

بعد می‌توان آن را با حامل مناسب رقیق کرد تا محصول نهایی ساخته شود.

The Perfumer’s Apprentice نیز در راهنمای خود از مفهوم fragrance concentrate برای ترکیب مواد معطر پیش از رسیدن به محصول عطری نهایی استفاده می‌کند.  

پس اینها را با هم قاطی نکنیم

Essential Oil
یعنی اسانس؛ معمولاً یک ماده طبیعی معطر حاصل از استخراج.

Absolute
یعنی عصاره غلیظ معطر که معمولاً با استخراج با حلال تولید می‌شود.

Extract
یعنی عصاره؛ اصطلاحی عمومی‌تر که روش استخراج را به‌تنهایی مشخص نمی‌کند.

Resinoid
یعنی عصاره‌ای از مواد رزینی و بالزامیک.

Fragrance Oil
یعنی یک ترکیب عطری که می‌تواند شامل مواد طبیعی و سنتزی باشد؛ الزاماً اسانس طبیعی نیست.

Perfume Oil
یعنی محصول عطری بر پایه روغن حامل.

Fragrance Concentrate
یعنی ترکیب معطر غلیظی که می‌تواند برای ساخت محصول نهایی رقیق شود.

یک مثال واقعی

فرض کنیم می‌خواهیم یک عطر رز بسازیم.

می‌توانیم از:

Rose Essential Oil = اسانس رز

استفاده کنیم.

یا:

Rose Absolute = ابسولوت رز

یا ممکن است از چند ماده سنتزی برای ساختن:

Rose Accord = آکورد رز

استفاده کنیم.

حتی می‌توانیم هر سه را در کنار هم قرار دهیم.

یعنی:

Natural Material + Natural Extract + Synthetic Molecules

و در نهایت یک رایحه رز بسیار پیچیده‌تر بسازیم.

این دقیقاً همان جایی است که می‌بینیم عطرسازی مدرن الزاماً جنگ بین «طبیعی» و «سنتزی» نیست؛ بلکه هنر انتخاب و ترکیب درست مواد است.

یک نکته جالب از PerfumersWorld

PerfumersWorld در محصولات حرفه‌ای خود حتی از Bases استفاده می‌کند.

Base (بِیس) = پایه یا ترکیب آماده

این Baseها می‌توانند خودشان ترکیبی از:

Aroma Chemicals = مواد شیمیایی معطر

Essential Oils = اسانس‌ها

Isolates = ایزوله‌ها

Absolutes = ابسولوت‌ها

و مواد دیگر باشند.

هدف این است که عطرساز بتواند به‌جای ساختن هر آکورد از صفر، از یک ترکیب آماده به‌عنوان Building Block استفاده کند.

Building Block (بیلدینگ بلاک) = جزء سازنده / بلوک پایه

PerfumersWorld این مفهوم را در سیستم‌های Fleuressence و F-TEC خود نیز به کار می‌برد.  

این موضوع را بعداً در مقاله مربوط به F-TEC خیلی عمیق‌تر بررسی می‌کنیم.

آیا هر ماده طبیعی را می‌توان مستقیم داخل عطر ریخت؟

خیر.

این یکی از مهم‌ترین درس‌های این مقاله است.

«طبیعی بودن» به این معنی نیست که ماده را بدون بررسی می‌توان با هر غلظتی در محصول پوستی استفاده کرد.

باید مواردی مانند:

IFRA (آیفرا) = استانداردها و دستورالعمل‌های ایمنی صنعت مواد معطر

و محدودیت‌های مربوط به هر ماده بررسی شوند.

حتی The Perfumer’s Apprentice برای بسیاری از مواد، Suggested Maximum Use Level ارائه می‌کند.

Suggested Maximum Use Level (ساجِستِد مَکسیمِم یوز لِوِل) = حداکثر سطح مصرف پیشنهادی  

بنابراین در عطرسازی حرفه‌ای:

«بوی خوب» تنها معیار انتخاب ماده نیست.

باید بویایی + عملکرد + پایداری + سازگاری + ایمنی را همزمان در نظر گرفت.

خلاصه مقاله

اگر بخواهیم تمام این مقاله را در چند جمله خلاصه کنیم:

Essential Oil بیشتر به اسانس‌های طبیعی اشاره دارد.

Absolute عصاره غلیظی است که معمولاً با استخراج با حلال به دست می‌آید.

Extract یک اصطلاح عمومی برای عصاره حاصل از استخراج است.

Resinoid عصاره‌ای از مواد رزینی است.

Fragrance Oil یک ترکیب عطری است و الزاماً طبیعی نیست.

Perfume Oil محصول عطری بر پایه روغن حامل است.

Fragrance Concentrate ترکیب معطر غلیزی است که می‌تواند برای ساخت محصول نهایی رقیق شود.

و مهم‌تر از همه:

اسم ماده به‌تنهایی برای شناخت آن کافی نیست.

باید بدانیم منشأ آن چیست، چگونه استخراج یا ساخته شده، چه ترکیباتی دارد، چه نقشی در فرمول دارد و در چه سطحی قابل استفاده است.

اصطلاحات مهم این مقاله

Essential Oil (اِسِنشِل اُیل) = اسانس / روغن اسانسی

Steam Distillation (اِستیم دیستیلیشِن) = تقطیر با بخار

Absolute (اَبسُلوت) = ابسولوت / عصاره غلیظ معطر

Solvent Extraction (سال‌وِنت اِکسترَکشن) = استخراج با حلال

Extract (اِکسترَکت) = عصاره

Resin (رِزین) = رزین / ماده رزینی

Resinoid (رِزینویید) = رزینوئید

Fragrance Oil (فِرِیگرِنس اُیل) = روغن عطری / ترکیب معطر

Perfume Oil (پِرفیوم اُیل) = عطر روغنی

Carrier Oil (کَریِر اُیل) = روغن حامل

Fragrance Concentrate (فِرِیگرِنس کانسِنتریت) = کنسانتره عطری

Aroma Chemical (اَرُوما کِمیکَل) = ماده شیمیایی معطر

Isolate (آیسُلِیت) = ایزوله / ترکیب معطر جداشده از یک ماده طبیعی

Building Block (بیلدینگ بلاک) = جزء سازنده

IFRA (آیفرا) = استانداردها و دستورالعمل‌های ایمنی مواد معطر

Suggested Maximum Use Level (ساجِستِد مَکسیمِم یوز لِوِل) = حداکثر سطح مصرف پیشنهادی